Raqamli Transformatsiya va Sun’iy Intellekt
DAVLAT REYESTRI ASOSIDA OROLBO‘YI UCHUN O‘SIMLIK VA NAV MOSLIGINING KOGNITIV AXBOROT MODELI
1 Toshkent Kimyo xalqaro universiteti
2 Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.23344216
Keywords
Abstract
Orolbo‘yi hududlarida o‘simlik va nav mosligini baholash turli manbalardagi agroekologik hamda rasmiy reyestr ma’lumotlarini yagona axborot muhitida integratsiyalashni talab etadi. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Davlat reyestridagi hudud, ekin, nav, reyestr holati, vaqt va manba o‘rtasidagi munosabatlarni ifodalovchi kognitiv axborot modeli taklif etildi. 2023 va 2024 yilgi reyestrlar tahlili asosida nav holatlarining vaqt bo‘yicha o‘zgarishi va hududiy tavsiyalarni alohida modellashtirish zarurligi asoslandi. Reyestr tavsiyasi agroekologik moslikning yakuniy etalon belgisi emas, balki dastlabki rasmiy dalil sifatida talqin qilindi. Taklif etilgan model keyinchalik tuproq, iqlim, suv, geofazoviy va masofadan zondlash ma’lumotlarini integratsiyalash, moslikni hisoblash hamda qarorlarni qo‘llab-quvvatlovchi axborot-analitik tizimni shakllantirish uchun konseptual va formal asos yaratadi
References
- N. R. Nizomiddin Ro’zimurod o’g’li, “Mamlakatimiz qishloq xo‘jaligi korxonalar monitoring tizimida raqamli texnologiyalardan foydalanishning o‘ziga xos xususiyatlari,” vol. 3, no. 4, pp. 215–223, Aug. 2026, doi: 10.5281/ZENODO.22094434.
- S. J. Newman, R. T. Furbank, “A multiple species, continent-wide, million-phenotype agronomic plant dataset,” Scientific Data, vol. 8, no. 1, pp. 116, Apr. 2021, doi: 10.1038/s41597-021-00898-8.
- D. Zeginis, E. Kalampokis, R. Palma, R. Atkinson, K. Tarabanis, “A semantic meta-model for data integration and exploitation in precision agriculture and livestock farming,” Semantic Web, vol. 15, no. 4, pp. 1165–1193, Oct. 2024, doi: 10.3233/SW-233156.
- A. Goldstein, L. Fink, G. Ravid, “A Cloud-Based Framework for Agricultural Data Integration: A Top-Down-Bottom-Up Approach,” IEEE Access, vol. 10, pp. 88527–88537, 2022, doi: 10.1109/ACCESS.2022.3198099.
- Babadjanov E. S, “Aqlli chorva fermer xo‘jaliklarini tashkil qilish masalalari va yechimlari,” Central Asian Journal of «Education and Computer Sciences» (CAJECS), vol. 1, no. 4, pp. 6–19, 2022.
- H. Afzal et al., “Incorporating soil information with machine learning for crop recommendation to improve agricultural output,” Scientific Reports, vol. 15, no. 1, pp. 8560, Mar. 2025, doi: 10.1038/s41598-025-88676-z.
- I. Roussaki et al., “Building an interoperable space for smart agriculture,” Digital Communications and Networks, vol. 9, no. 1, pp. 183–193, Feb. 2023, doi: 10.1016/j.dcan.2022.02.004.
- B. Samandarov, A. Nishanov, O. Ruzibaev, D. Joldasbaev, “Algorithmic maintenance of the feed ration formulation system for livestock farms,” presented at the Second International Scientific and Practical Conference on Actual Problems of Mathematical Modeling and Information Technology: APMMIT2024, Nukus, Uzbekistan, 2025, pp. 040006,1–10. doi: 10.1063/5.0299707.
- O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Qishloq xo‘jaligi ekinlari navlarini sinash markazi, O‘zbekiston Respublikasi hududida ekish uchun tavsiya etilgan qishloq xo‘jaligi ekinlari Davlat reyestri. Toshkent: Qishloq xo‘jaligi ekinlari navlarini sinash markazi, 2024.
- Y. Bo’riyev, B. Absametov, D. Joldasbaev, “Qoraqalpog‘iston hududi iqlim-tuproq sharoitiga moslashgan o‘simliklar bo‘yicha ma’lumotlar bazasini loyihalash,” Raqamli Transformatsiya va Sun’iy Intellekt ilmiy jurnali, vol. 3, no. 4, pp. 251–259, 2025.
- J.-P. Deroin, “Use of Remote Sensing Data to Study the Aral Sea Basin in Central Asia—Geoscience and Geological Hazards,” Remote Sensing, vol. 17, no. 16, pp. 2814, Aug. 2025, doi: 10.3390/rs17162814.
- S. Kalabaev, F. Artikova, N. Dovulov, “Sunʼiy yoʻldosh kuzatuvlari bilan koʻllarni xaritalash va monitoring qilish,” UzMU xabarlari, vol. 3, no. 3.1, pp. 242–246, Mar. 2024, doi: 10.69617/nuuz.v3i3.1.1782.
- P. Micklin, “The Aral Sea Disaster,” Annual Review of Earth and Planetary Sciences, vol. 35, no. 1, pp. 47–72, May 2007, doi: 10.1146/annurev.earth.35.031306.140120.
- S. Shastri, S. Kumar, V. Mansotra, R. Salgotra, “Advancing crop recommendation system with supervised machine learning and explainable artificial intelligence,” Scientific Reports, vol. 15, no. 1, pp. 25498, July 2025, doi: 10.1038/s41598-025-07003-8.
- S. D. Alwis, Z. Hou, Y. Zhang, M. H. Na, B. Ofoghi, A. Sajjanhar, “A survey on smart farming data, applications and techniques,” Computers in Industry, vol. 138, pp. 103624, June 2022, doi: 10.1016/j.compind.2022.103624.
- P. S. Khatoon, M. Ahmed, “Importance of semantic interoperability in smart agriculture systems,” Transactions on Emerging Telecommunications Technologies, vol. 33, no. 5, pp. e4448, May 2022, doi: 10.1002/ett.4448.
- D. R. Musina, A. V. Yangirov, S. V. Kharitonov, “Cognitive Model of Regional Agricultural Sector,” IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, vol. 988, no. 3, pp. 032010, Feb. 2022, doi: 10.1088/1755-1315/988/3/032010.
- O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Qishloq xo‘jaligi ekinlari navlarini sinash markazi, O‘zbekiston Respublikasi hududida ekish uchun tavsiya etilgan qishloq xo‘jaligi ekinlari Davlat reyestri. Toshkent: Qishloq xo‘jaligi ekinlari navlarini sinash markazi, 2023.
- N. R. Aasen et al., “A multi-environment dataset consisting of official field trials for three major crops in the Nordic countries,” Scientific Data, vol. 13, no. 1, pp. 1219, Aug. 2026, doi: 10.1038/s41597-026-07801-3.
- X. Jamshid, N. Allabergen, B. Rifat, S. Nagima, Z. Nuratdin, “Orol dengizining qurigan tubida masofadan zondlash va GIS texnologiyalaridan foydalanib tuproq teksturasi, sho‘rlanishi va vegetatsiya holatini baholash,” Agro kimyo himoya va o‘simliklar karantini, vol. 120, no. 5, pp. 847–854, June 2026.