JBT Journal
Advanced

Raqamli Transformatsiya va Sun’iy Intellekt

KO‘P TILLI MULOQOT TIZIMLARIDA SUN’IY INTELLEKT, MASHINALI O‘QITISH VA CHUQUR O‘QITISH MODELLARINING QO‘LLANILISHI

Dusanov Xurshid Toshpo’latovich1, Nuritdinov Nurbek Davlataliyevich1, G’ulomjonov Bunyodbek Marufjon o‘g’li1

1 Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti

Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.20626483

Keywords

mashinali o‘qitish transformer Whisper. matndan nutq sintezlash ko‘p tilli muloqot chuqur o‘qitish neyron mashinali tarjima avtomatik nutqni tanib olish sun’iy intellekt

Abstract

Ushbu maqolada ko‘p tilli muloqot tizimlarida sun’iy intellekt, mashinali o‘qitish va chuqur o‘qitish modellarining qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda ASR, neyron mashinali tarjima, TTS va speech-to-speech translation texnologiyalarining o‘zaro bog‘liqligi yoritildi. Transformer, wav2vec 2.0, XLS-R, Whisper, NLLB va SeamlessM4T modellarining imkoniyatlari ko‘rib chiqildi. Shuningdek, o‘zbek tili uchun ma’lumotlar tanqisligi, akustik-lingvistik farqlar va kar-soqov foydalanuvchilar uchun mos interfeys yaratish masalalari tahlil qilindi.

Views: 116 Published: 2026-06-10 Pages: 133-138 Volume: 4 Issue: 3

References

  1. Costa-jussà M.R. et al. No Language Left Behind: Scaling Human-Centered Machine Translation. arXiv preprint arXiv:2207.04672. 2022.
  2. Mukhamadiyev A., Eshmuminov O., Makhmudov F., Musaev M., Mustafakulov U., Ochilov M., Varol H.A. Development of Language Models for Continuous Uzbek Speech Recognition System // Sensors. 2023. Vol. 23. No. 3. Article 1145.
  3. Solidjonovich, M. N., & Davlataliyevich, N. N. (2025). Nutqni matnga va matnni nutqqa o‘tkazish dasturiy ta’minot uchun foydalanish diagrammalarini va asosiy sinflarini qurish. Al-Fargʻoniy avlodlari , 1 (1), 29-34.
  4. Haddow B., Bawden R., Barone A.V.M., Helcl J., Birch A. Survey of Low-Resource Machine Translation // Computational Linguistics. 2022. Vol. 48. No. 3. P. 673–732.
  5. Solidjonovich, M. N., & Davlataliyevich, N. N. (2025). Neyron STT, TTS va mashinali tarjima tizimlari o‘rtasida uzviy bog‘liqlikni idef1x modeli orqali modellashtirish. Al-Fargʻoniy avlodlari , 1 (2), 29-33.
  6. Jia Y., Ramanovich M.T., Wang Q., Zen H. CVSS Corpus and Massively Multilingual Speech-to-Speech Translation // Proceedings of the 13th Language Resources and Evaluation Conference. 2022. P. 6691–6703.
  7. Conneau A., Ma M., Khanuja S., Zhang Y., Axelrod V., Dalmia S., Riesa J., Rivera C., Bapna A. FLEURS: Few-shot Learning Evaluation of Universal Representations of Speech. arXiv preprint arXiv:2205.12446. 2022.
  8. Barrault L., Chung Y.A., Meglioli M.C., Dale D., Dong N. et al. SeamlessM4T: Massively Multilingual & Multimodal Machine Translation. arXiv preprint arXiv:2308.11596. 2023.
  9. Radford A., Kim J.W., Xu T., Brockman G., McLeavey C., Sutskever I. Robust Speech Recognition via Large-Scale Weak Supervision // Proceedings of the 40th International Conference on Machine Learning. PMLR. 2023. Vol. 202. P. 28492–28518.
  10. Duquenne P.-A., Gong H., Dong N., Du J., Lee A., Goswani V., Wang C., Pino J., Sagot B., Schwenk H. SpeechMatrix: A Large-Scale Mined Corpus of Multilingual Speech-to-Speech Translations // Proceedings of the 61st Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics. 2023. P. 16251–16269.
  11. Babu A., Wang C., Tjandra A., Lakhotia K., Xu Q., Goyal N., Singh K., von Platen P., Saraf Y., Pino J., Baevski A., Conneau A., Auli M. XLS-R: Self-supervised Cross-lingual Speech Representation Learning at Scale // Proceedings of Interspeech 2022. 2022. P. 2278–2282. doi: 10.21437/Interspeech.2022-143.
  12. Abdullaeva M.I., Juraev D.B., Ochilov M.M., Rakhimov M.F. Uzbek Speech Synthesis Using Deep Learning Algorithms // Intelligent Human Computer Interaction. IHCI 2022. Lecture Notes in Computer Science. Vol. 13741. Springer, Cham. 2023. P. 39–50. doi: 10.1007/978-3-031-27199-1_5.
  13. Saleem M.I., Siddiqui M.F., Jameel A., Ali I., Rehman A.U., Rustam F., Dudley S. A Novel Machine Learning Based Two-Way Communication System for Deaf and Mute // Applied Sciences. 2023. Vol. 13. No. 1. Article 453.
  14. Musaev M., Mussakhojayeva S., Khujayorov I., Khassanov Y., Ochilov M., Varol H.A. USC: An Open-Source Uzbek Speech Corpus and Initial Speech Recognition Experiments. arXiv preprint arXiv:2107.14419. 2021.