JBT Journal
Advanced

Raqamli Transformatsiya va Sun’iy Intellekt

MIKROSKOPIK TASVIRLARDA ZARRACHALARNING GEOMETRIK, TEKSTURAVIY VA STATISTIK BELGILARINI SHAKLLANTIRISH ALGORITMI

Mamatov Narzullo Solijanovich1, Asqarov Qudrat Azatbayevich1

1 Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institute milliy tadqiqot universiteti

Keywords

GLCM belgilarni shakllantirish mikroskopik tasvir havodagi zarrachalar tekstura geometrik belgilar LBP belgilar barqarorligi

Abstract

Mazkur maqolada mikroskopik tasvirlarda segmentlangan zarrachalarni tavsiflovchi belgilarni shakllantirish algoritmi taklif etilgan. Algoritm har bir zarracha uchun geometrik (o‘lcham, shakl, kontur murakkabligi), teksturaviy (GLCM, LBP, Gabor) va statistik (yorqinlik taqsimoti, fon bilan kontrast, chegara keskinligi) belgilarni mikrometr birligida hisoblaydi. Mayda zarrachalarda tekstura ishonchsiz bo‘lgani uchun ularga “tekstura yo‘q” bayrog‘i qo‘yiladi, tasvir darajasida esa yorug‘lik so‘nishi va massaga mutanosib umumlashgan belgilar hisoblanadi. Algoritm etalon niqoblari mavjud 75 ta elektron mikroskop tasvirida sinovdan o‘tkazildi. To‘g‘ri aniqlangan 464 ta zarrachada ekvivalent diametr etalon qiymatlar bilan yuqori moslik ko‘rsatdi (r = 0,993, nisbiy xato 9,3 %). 1625 ta zarracha bo‘yicha barqarorlik tahlili o‘lcham va yorqinlik belgilari burilish, masshtab va shovqinga barqaror ekanligini (Spirmen ρ ≥ 0,99), teksturaviy belgilar esa barqaror emasligini ko‘rsatdi. Olingan natijalar o‘lcham va statistik belgilarni zarrachalar o‘lcham taqsimoti va so‘nish koeffitsiyentini baholashda asosiy belgilar sifatida qo‘llash maqsadga muvofiqligini asoslaydi

Views: 54 Published: 2026-10-28 Pages: 101-107 Volume: 4 Issue: 5-Special-Issues

References

  1. Hinds, W.C. (1999). Aerosol Technology: Properties, Behavior, and Measurement of Airborne Particles. 2nd ed. New York: Wiley.
  2. Haralick, R.M., Shanmugam, K., Dinstein, I. (1973). Textural features for image classification. IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics, SMC-3(6), 610–621.
  3. Vincent, L., Soille, P. (1991). Watersheds in digital spaces: an efficient algorithm based on immersion simulations. IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 13(6), 583–598.
  4. Hu, M.K. (1962). Visual pattern recognition by moment invariants. IRE Transactions on Information Theory, 8(2), 179–187.
  5. Spearman, C. (1904). The proof and measurement of association between two things. The American Journal of Psychology, 15(1), 72–101.
  6. Seinfeld, J.H., Pandis, S.N. (2016). Atmospheric Chemistry and Physics: From Air Pollution to Climate Change. 3rd ed. Hoboken: Wiley.
  7. DeCost, B.L., Holm, E.A. (2017). Characterizing powder materials using keypoint-based computer vision methods. Computational Materials Science, 126, 438–445.
  8. Zahn, C.T., Roskies, R.Z. (1972). Fourier descriptors for plane closed curves. IEEE Transactions on Computers, C-21(3), 269–281.
  9. ISO 9276-6:2008. Representation of results of particle size analysis — Part 6: Descriptive and quantitative representation of particle shape and morphology. Geneva: ISO.
  10. Jain, A.K., Farrokhnia, F. (1991). Unsupervised texture segmentation using Gabor filters. Pattern Recognition, 24(12), 1167–1186.
  11. Mamatov, N.S., Niyozmatova, N.A., Jalelova, M.M., Samijonov, A.N., Tojiboyeva, Sh.X. (2023). Methods for improving contrast of agricultural images. E3S Web of Conferences, 401, 04020. doi: 10.1051/e3sconf/202340104020.
  12. Ojala, T., Pietikäinen, M., Mäenpää, T. (2002). Multiresolution gray-scale and rotation invariant texture classification with local binary patterns. IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 24(7), 971–987.
  13. [Mualliflar] ([yil]). Electron Microscopy Particle Segmentation [ma’lumotlar to‘plami]. [To‘liq havola], murojaat sanasi: [kk.oo.yyyy].
  14. Pope, C.A., Dockery, D.W. (2006). Health effects of fine particulate air pollution: lines that connect. Journal of the Air & Waste Management Association, 56(6), 709–742.
  15. Mandelbrot, B.B. (1982). The Fractal Geometry of Nature. San Francisco: W.H. Freeman.