JBT Journal
Advanced

Raqamli Transformatsiya va Sun’iy Intellekt

NUTQNI TANIB OLISHDA BELGILARNI AJRATIB OLISH USULLARINING TAHLILI

Mamatov Narzillo Solidjonovich1, Muxiyatdinov Jamalatdin Kayratdin uli2, Jalelov Kuanish Moyatdinovich1

1 “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqod universiteti

2 Oʻzbekiston milliy universiteti

Keywords

MFCC PLP belgilarni ajratib olish LPC WSM DWT RASTA-PLP PCA nutqni tanib olish

Abstract

Belgilarni ajratib olish nutqni tanib olishning muhim bosqichi bo‘lib, asosiy maqsadi akustik ma’lumotlardagi farqlash imkonini beruvchi va tashqi ta’sirlarga bardoshli belgilarni aniqlashdir. Hosil qilingan belgilar vektori kam o‘lchamli bo‘lishi, uzoq vaqt davomida barqarorligini saqlashi, shovqinga sezgir bo‘lmasligi hamda boshqa belgilar bilan korrelyatsiyaga ega bo‘lmasligi kerak. Shu sababli belgilarni ajratib olishning bardoshli usulini qo‘llash nutqni tanib olish uchun jiddiy muammo hisoblanadi. Nutqni tanib olishda belgilarni ajratib olishning turli usullarini taqqoslashga bag‘ishlangan ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Biroq ularning hech birida belgilarni ajratib olish usulini qo‘llashda hisobga olinishi kerak bo‘lgan mezonlar baholanmagan. Ushbu ishning maqsadi belgilarni ajratib olishning turli usullarini taqqoslash orqali qaysi usulni qo‘llashni tanlashda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ayrim savollarga javob berishdir.

Views: 94 Published: 2026-08-28 Pages: 235-240 Volume: 4 Issue: 4

References

  1. A. Winursito, R. Hidayat, and A. Bejo, “Improvement of MFCC feature extraction accuracy using PCA in Indonesian speech recognition,” in 2018 International Conference on Information and Communications Technology (ICOIACT), Mar. 2018, pp. 379-383, doi: 10.1109/ICOIACT.2018.8350748.
  2. Solidjonovich, M. N., & Davlataliyevich, N. N. (2025). Neyron STT, TTS va mashinali tarjima tizimlari o ‘rtasida uzviy bog ‘liqlikni idef1x modeli orqali modellashtirish. Al-Farg’oniy avlodlari, 1(2), 29-33..
  3. S. N. Sawant and M. S. Kumbhar, “Real time Sign Language Recognition using PCA,” in 2014 IEEE International Conference on Advanced Communications, Control and Computing Technologies, May 2014, pp. 1412-1415, doi: 10.1109/ICACCCT.2014.7019333.
  4. Z. Ping, T. Li-Zhen, and X. Dong-Feng, “Speech Recognition Algorithm of Parallel Subband HMM Based on Wavelet Analysis and Neural Network,” Inf. Technol. J., vol. 8, no. 5, pp. 796-800, Jun. 2009, doi: 10.3923/itj.2009.796.800.
  5. Mamatov, N., & Nuritdinov, N. (2025). Matnni tahlil qilish boʻyicha ilgʻor tajribalar. computer linguistics: problems, solutions, prospects, 1(1).
  6. H. Veisi and H. Sameti, “The integration of principal component analysis and cepstral mean subtraction in parallel model combination for robust speech recognition,” Digit. Signal Process., vol. 21, no. 1, pp. 36-53, Jan. 2011, doi: 10.1016/j.dsp.2010.07.004.
  7. S. Ganapathy, S. Thomas, and H. Hynek, “Modulation frequency features for phoneme recognition in noisy speech,” J. Acoust. Soc. Am., vol. 125, no. 1, pp. EL8-EL12, 2009, doi: https://doi.org/10.1121/1.3040022.
  8. M. A. Anusuya and S. K. Katti, “Comparison of Different Speech Feature Extraction Techniques with and without Wavelet Transform to Kannada Speech Recognition,” Int. J. Comput. Appl., vol. 26, no. 4, pp. 19-24, 2011, doi: 10.5120/3092-4242.
  9. R. L. K. Venkateswarlu and R. V. Kumari, “Novel approach for speech recognition by using self-Organized maps,” in 2011 International Conference on Emerging Trends in Networks and Computer Communications (ETNCC), Apr. 2011, pp. 215-222, doi: 10.1109/ETNCC.2011.5958519.
  10. T. Takiguchi and Y. Ariki, “PCA-Based Speech Enhancement for Distorted Speech Recognition,” J. Multimed., vol. 2, no. 5, Sep. 2007, doi: 10.4304/jmm.2.5.13-18.
  11. C. Demiroglu and T. P. Barnwell, “A Missing-Data Approach to Noise-Robust LPC Extraction for Voiced Speech Using Auxiliary Sensors,” in Proceedings. (ICASSP ’05). IEEE International Conference on Acoustics, Speech, and Signal Processing, 2005., vol. 1, pp. 773-776, doi: 10.1109/ICASSP.2005.1415228.
  12. Davlataliyevich, NN (2026). O’zbek tilidagi nutqni aniqlashda mel-chastotali sepstral koeffitsient (mfcc) va yashirin markov modeli (hmm) lardan foydalanish. Al-Fargʻoniy avlodlari , 1 (1), 270-275..
  13. H. Hermansky and N. Morgan, “RASTA processing of speech,” IEEE Trans. Speech Audio Process., vol. 2, no. 4, pp. 578-589, 1994.
  14. M. Iosif, G. Todor, S. Mihalis, and F. Nikos, “Comparison of Speech Features on the Speech Recognition Task,” J. Comput. Sci., vol. 3, no. 8, pp. 608-616, 2007.
  15. R. L. K. Venkateswarlu, R. V. Kumari, and G. V. Jayasri, “Speech recognition using Radial Basis Function neural network,” in 2011 3rd International Conference on Electronics Computer Technology, Apr. 2011, pp. 441-445, doi: 10.1109/ICECTECH.2011.5941788.
  16. J.-Y. Lee and J. Hung, “Exploiting principal component analysis in modulation spectrum enhancement for robust speech recognition,” in 2011 Eighth International Conference on Fuzzy Systems and Knowledge Discovery (FSKD), Jul. 2011, pp. 1947-1951, doi: 10.1109/FSKD.2011.6019893.
  17. M. A. Katti and S. K. Anusuya, “Front end analysis of speech recognition : a review,” Int. J. Speech Technol., vol. 14, no. 2, pp. 99-145, 2011, doi: 10.1007/s10772-010-9088-7.
  18. F. Z. Chelali and A. Djeradi, “Text dependant speaker recognition using MFCC, LPC and DWT,” Int. J. Speech Technol., vol. 20, no. 3, pp. 725-740, 2017, doi: 10.1007/s10772-017-9441-1.
  19. L. Grama and C. Rusu, “Audio signal classification using Linear Predictive Coding and Random Forests,” in 2017 International Conference on Speech Technology and Human-Computer Dialogue (SpeD), Jul. 2017, pp. 1-9, doi: 10.1109/SPED.2017.7990431.
  20. X. Tang, “Hybrid Hidden Markov Model and Artificial Neural Network for Automatic Speech Recognition,” in 2009 Pacific-Asia Conference on Circuits, Communications and Systems, May 2009, pp. 682-685, doi: 10.1109/PACCS.2009.138.
  21. A. Tavanaei, M. T. Manzuri, and H. Sameti, “Mel-Scaled Discrete Wavelet Transform and Dynamic Features for the Persian Phoneme Recognition,” Int. Symp. Artif. Intell. signal Process., no. 4, pp. 138-140, 2011.
  22. Solidjonovich, M. N., & Davlataliyevich, N. N. (2025). Nutqni matnga va matnni nutqqa o ‘tkazish dasturiy ta’minot uchun foydalanish diagrammalarini va asosiy sinflarini qurish. Al-Farg’oniy avlodlari, 1(1), 29-34.