Raqamli Transformatsiya va Sun’iy Intellekt
QORAMOLLARNING YUQUMILI BO‘LMAGAN KASALLIKLARINI INTERVALLI NEYTROSOFIK MODELI ASOSIDA INTELLEKTUAL TASHXISLASH
1 Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Samarqand filiali
Keywords
Abstract
Qoramollarning yuqumli bo‘lmagan kasalliklarini o‘z vaqtida va ishonchli tashxislash veterinariya amaliyotining muhim masalalaridan biridir. Ushbu maqolada intervalli neytrosofik to‘plamlar nazariyasi hamda Sugeno neytrosofik xulosalash modeliga asoslangan intellektual diagnostika usuli taklif etilgan. Model klinik ma’lumotlardagi noaniqlik, to‘liqsizlik va nomuvofiqlikni haqiqat (T), noaniqlik (I) va yolg‘onlik (F) funksiyalarining interval qiymatlari orqali ifodalaydi.
Klinik ko‘rsatkichlar Gauss, uchburchak va qo‘ng‘iroqsimon tegishlilik funksiyalari asosida lingvistik o‘zgaruvchilarga transformatsiya qilinib, neytrosofik inferensiya mexanizmi yordamida diagnostik qarorlar shakllantirildi. Tadqiqot natijalari taklif etilgan modelning klassik noravshan mantiq yondashuvlariga nisbatan yuqori diagnostik aniqlik, moslashuvchanlik va ishonchlilikni ta’minlashini ko‘rsatdi. Ishlab chiqilgan yondashuv veterinariya ekspert tizimlari va sun’iy intellektga asoslangan qarorlarni qo‘llab-quvvatlash tizimlari uchun samarali ilmiy-amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
References
- S. Broumi and F. Smarandache, “Correlation coefficient of interval neutrosophic set” Applied Mechanics and Materials, vol. 436, pp. 511-517, 2013.
- L. Safarova, D. Muhamediyeva, S. Muminov, and S. A. Edalatpanah, “Application of Interval Neutrosophic Logic Model for Diagnosis of Cattle Disease” Neutrosophic Sets and Systems, vol. 83, no. 1, 2025.
- Buriboev, A.S. Muhamediyeva, D. Primova, H. Sultanov, D. Tashev, K. Jeon, H.S. Concatenated CNN-Based Pneumonia Detection Using a Fuzzy-Enhanced Dataset. Sensors 2024, 24, 6750. https://doi.org/10.3390/s24206750
- Primova X.A., Uroqov Sh., Kudratov R.B., Xaniyev N.M. (2025). Xatoliklarni aniqlash algoritmi asosida veterinariyada axborot oqimlarini boshqarish. Raqamli tеxnologiyalarning nazariy va amaliy masalalari xalqaro jurnali. 8(2). – B. 80-86. https://doi.org/10.62132/ijdt.v8i2.266
- M. Sugeno and G. T. Kang, “Structure identification of fuzzy model” Fuzzy Sets and Systems, vol. 28, no. 1, pp. 15-33, 1988.
- M. Abdel-Basset, M. Mohamed, and F. Smarandache, “A hybrid neutrosophic multiple criteria group decision making approach for supplier selection” Journal of Intelligent & Fuzzy Systems, vol. 35, no. 1, pp. 1-15, 2018.
- H. Wang, F. Smarandache, Y. Zhang, and R. Sunderraman, “Interval neutrosophic sets and logic: Theory and applications in computing” Neutrosophic Sets and Systems, vol. 5, pp. 1-10, 2014.
- Smith, J., & Brown, A. (2021). Application of fuzzy logic in livestock disease diagnosis. Veterinary Informatics Journal, 15(2), 45-56.
- L. Safarova and D. Muhamediyeva, “Improved Cattle Disease Diagnosis Based on Fuzzy Logic Algorithms” MDPI Animals, 2023.
- L. A. Zadeh, “Fuzzy sets” Information and Control, vol. 8, no. 3, pp. 338-353, 1965.
- E. H. Mamdani and S. Assilian “An experiment in linguistic synthesis with a fuzzy logic controller” International Journal of Man-Machine Studies, vol. 7, no. 1, pp. 1-13, 1975.
- S. Pramanik, R. Roy, and F. Smarandache “A new approach for solving matrix games with interval neutrosophic payoffs” Neutrosophic Sets and Systems, vol. 14, pp. 1-10, 2016.
- Kumar, R., et al. (2020). Expert systems for animal health monitoring: A review. Computers and Electronics in Agriculture, 174, 105-113.
- Wang, L., & Li, Y. (2019). Artificial intelligence in veterinary diagnostics. Journal of Animal Science, 97(3), 1205-1217.
- D. Muhamediyeva, L. Safarova, and S. Muminov, “Building a fuzzy Sugeno model for diagnosing cattle diseases on the basis of developing a knowledge base” 2023.
- Primova Kh.A. Calculating Z-number by using the fuzzy conversion method // Raqamli tеxnologiyalarning nazariy va amaliy masalalari xalqaro jurnali. – 2022. – № 1(1). – S. 16-20. http://ajird.journalspark.org/index.php/ajird/article/
- T. Takagi and M. Sugeno, “Fuzzy identification of systems and its applications to modeling and control” IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics, vol. 15, no. 1, pp. 116-132, 1985.
- I. Deli, V. Ulucay, and Z. Baser, “Neutrosophic Inference Systems Using Takagi-Sugeno-Kang Model and Its Application” Neutrosophic Sets and Systems, vol. 88, pp. 1019-1036, Sept. 2025.