JBT Journal
Advanced

Raqamli Transformatsiya va Sun’iy Intellekt

SUST SHAKLLANGAN JARAYONLARNI BASHORATLASHDA INTELLEKTUAL ALGORITMLAR MAJMUASI VA ROBAST KOMBINATSIYALASH METODOLOGIYASI

Pulatov G‘iyos Gofurjonovich1, Pulatova Gulxayo Azamjon qizi2

1 “TIQXMMI” Milliy tadqiqot universiteti

2 Farg‘ona davlat texnika universiteti

Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.22307339

Keywords

robast optimallashtirish sust shakllangan jarayonlar LSTM ansambl bashoratlash MLP ANFIS GRU

Abstract

Ushbu maqolada sust shakllangan jarayonlarni, xususan yurak-qon tomir kasalliklari bilan bog‘liq bemorlar murojaati chastotasini, ko‘p o‘lchamli vaqt qatori sifatida bashoratlash masalasi ko‘rib chiqilgan. To‘rtta kontseptual jihatdan farqli bazaviy intellektual algoritm - MLP, ANFIS, LSTM va GRU - qurilgan va real meteorologik-geliogeofizik ma’lumotlar to‘plamida sinovdan o‘tkazilgan. Bazaviy modellar bashoratlarini birlashtirish uchun robast optimallashtirish nazariyasiga asoslangan adaptiv kombinatsiya algoritmi taklif etilgan, u modellar bashoratlari orasidagi yuqori korrelyatsiya sharoitida ham og‘irliklarni turg‘un va shovqinga bardoshli tarzda aniqlaydi. Eksperiment natijalari shuni ko‘rsatdiki, taklif etilgan robast kombinatsiya eng yaxshi bazaviy modeldan past RMSE ko‘rsatkichiga erishadi. Olingan natijalar ansambl yondashuvining sust shakllangan jarayonlarni bashoratlashdagi amaliy samaradorligini tasdiqlaydi.

Views: 209 Published: 2026-08-28 Pages: 167-172 Volume: 4 Issue: 4

References

  1. Krogh A., Vedelsby J. Neural network ensembles, cross validation, and active learning // Advances in Neural Information Processing Systems. – 1995. – Vol. 7. – P. 231–238.
  2. Hewamalage H., Bergmeir C., Bandara K. Recurrent Neural Networks for Time Series Forecasting // International Journal of Forecasting. – 2021. – Vol. 37, No. 1. – P. 388–427.
  3. Dietterich T.G. Ensemble methods in machine learning // Multiple Classifier Systems, LNCS vol. 1857. – Springer, 2000. – P. 1–15.
  4. Tikhonov A.N., Arsenin V.Y. Solutions of Ill-Posed Problems. – Washington, D.C.: V.H. Winston & Sons, 1977.
  5. Gama J., Žliobaitė I., Bifet A. et al. A survey on concept drift adaptation // ACM Computing Surveys. – 2014. – Vol. 46, No. 4. – Article 44.
  6. Bertsimas D., Boussioux L. Ensemble Modeling for Time Series Forecasting: an Adaptive Robust Optimization Approach // arXiv:2304.04308. – 2023.
  7. Hagan M.T., Menhaj M.B. Training feedforward networks with the Marquardt algorithm // IEEE Transactions on Neural Networks. – 1994. – Vol. 5, No. 6. – P. 989–993.
  8. World Health Organization. Cardiovascular diseases (CVDs): Fact sheet. – Geneva: WHO, 2024.
  9. Hochreiter S., Schmidhuber J. Long short-term memory // Neural Computation. – 1997. – Vol. 9, No. 8. – P. 1735–1780.
  10. Wang H., Liu Y., Zhou B. et al. The relationship between meteorological parameters and daily emergency department visits for cardiovascular diseases // Frontiers in Public Health. – 2022. – Vol. 10. – Article 853192.
  11. Lim B., Zohren S. Time-series forecasting with deep learning: a survey // Philosophical Transactions of the Royal Society A. – 2021. – Vol. 379. – Article 20200209.
  12. Jang J.-S.R. ANFIS: Adaptive-network-based fuzzy inference system // IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics. – 1993. – Vol. 23, No. 3. – P. 665–685.
  13. Hornik K., Stinchcombe M., White H. Multilayer feedforward networks are universal approximators // Neural Networks. – 1989. – Vol. 2, No. 5. – P. 359–366.
  14. Тихонов А.Н. Об устойчивости обратных задач // Доклады Академии наук СССР. – 1943. – Т. 39, № 5. – С. 195–198.
  15. Kingma D.P., Ba J. Adam: A method for stochastic optimization // Proceedings of ICLR 2015. – 2015.
  16. Yang H., Bukkapatnam S.T.S. Time series forecasting for nonlinear and non-stationary processes // IIE Transactions. – 2015. – Vol. 47, No. 10. – P. 1053–1071.
  17. Wolpert D.H. Stacked generalization // Neural Networks. – 1992. – Vol. 5, No. 2. – P. 241–259.
  18. Cho K., van Merriënboer B., Gulcehre C. et al. Learning phrase representations using RNN encoder-decoder // Proceedings of EMNLP 2014. – 2014. – P. 1724–1734.