Raqamli Transformatsiya va Sun’iy Intellekt
TARMOQ MA’LUMOTLARIGA INTELLEKTUAL ISHLOV BERISH MODELLARI VA USULLARI
1 Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
2 Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.21294145
Keywords
Abstract
Ushbu ishda tarmoq ma’lumotlariga intellektual ishlov berishning zamonaviy modellari va usullari tahlil qilingan. Tarmoq ma’lumotlarining hajmi va murakkabligi ortib borayotgani sababli, ularni samarali tahlil qilish va qayta ishlash uchun sun’iy intellekt, mashinali o‘qitish hamda ma’lumotlar mayning (data mining) texnologiyalaridan foydalanish zarurligi asoslab berilgan.
Tadqiqotda tarmoq ma’lumotlarining tuzilishi, ularning turlari (ijtimoiy tarmoqlar, kompyuter tarmoqlari, sensor tarmoqlari va boshqalar) hamda ma’lumot oqimlari bilan bog‘liq muammolar yoritilgan. Shuningdek, intellektual ishlov berishda qo‘llaniladigan asosiy usullar — klassifikatsiya, klasterlash, prognozlash, anomaliyalarni aniqlash va graf analizi usullarining afzalliklari va qo‘llanilish sohalari keltirilgan.
Ishda shuningdek, neyron tarmoqlar, graf neyron tarmoqlari (GNN), konvolyutsion va rekurrent modellardan foydalanish imkoniyatlari hamda ularning tarmoq ma’lumotlari tahlilidagi samaradorligi tahlil qilingan. Natijada, intellektual ishlov berish usullari orqali tarmoq ma’lumotlaridan qimmatli ma’lumotlarni avtomatik tarzda ajratib olish, xavfsizlikni ta’minlash va boshqaruv qarorlarini qabul qilishni takomillashtirish mumkinligi ko‘rsatilgan.
References
- Kipf, T. N., & Welling, M. (2017). Semi-Supervised Classification with Graph Convolutional Networks. International Conference on Learning Representations (ICLR).
- Xu, K., Hu, W., Leskovec, J., & Jegelka, S. (2019). How Powerful Are Graph Neural Networks? International Conference on Learning Representations (ICLR).
- Leskovec, J., Rajaraman, A., & Ullman, J. D. (2020). Mining of Massive Datasets (3rd ed.). Cambridge University Press.
- Mikolov, T., Chen, K., Corrado, G., & Dean, J. (2013). Efficient Estimation of Word Representations in Vector Space. arXiv preprint arXiv:1301.3781.
- Mo‘minov B. B. (2022). Intellektual axborot tizimlarida ma’lumotlar tahlili va optimallashtirish usullari. O‘zbekiston milliy universiteti ilmiy jurnallari, №2, 87–95.
- Han, J., Kamber, M., & Pei, J. (2012). Data Mining: Concepts and Techniques (3rd ed.). Morgan Kaufmann Publishers.
- Bishop, C. M. (2006). Pattern Recognition and Machine Learning. Springer, New York.
- Xusanova M. Sh., & Rahmonov A. S. (2024). Sun’iy intellekt asosida tarmoq xavfsizligini monitoring qilish. Fan va innovatsiyalar jurnali, 1(3), 112–119.
- Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.
- Cortes, C., & Vapnik, V. (1995). Support-Vector Networks. Machine Learning, 20(3), 273–297.
- Hamilton, W. L., Ying, R., & Leskovec, J. (2017). Representation Learning on Graphs:
- Yang, Z., Cohen, W. W., & Salakhutdinov, R. (2016). Revisiting Semi-Supervised Learning with Graph Embeddings. Proceedings of the 33rd International Conference on Machine Learning (ICML), 40–48.
- Nishonov A. H., Xusanov Sh. A. (2023). Tarmoq ma’lumotlarini tahlil qilishda mashinali o‘qitish usullarining qo‘llanilishi. Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ilmiy axborotlari, №4, 45–53.
- Zhang, D., Yin, J., Zhu, X., & Zhang, C. (2018). Network Representation Learning: A Survey. IEEE Transactions on Big Data, 6(1), 3–28.
- Methods and Applications. IEEE Data Engineering Bulletin, 40(3), 52–74.
- Vaswani, A., et al. (2017). Attention is All You Need. Advances in Neural Information Processing Systems (NeurIPS), 30, 5998–6008.